رامهرمز نام شهری است از بناهای هرمز پادشاه ساسانی درحوالی شوشتر. {در گویش خوزستانی} آنرا ساده کرده، رامز(رومز) و منسوب بدانجا را«رامزی» و «رامی» میگویند
یاقوت حموی میگوید که رامهرمز متشکل از دو کلمه رام(به پارسی یعنی «مقصود») و هرمز (نام یکی از خسروان ساسانی) بودهاست، و این کلمه مرکب است از دو کلمه «مقصود هرمز». بعضی گفتهاند که رامهرمز نامی است کوتاه شده از رامهرمز اردشیر، و این شهری است نامدار در خوزستان و عامه مردم خوزستان این شهر را «رامزی» گویند. ابن بلخی مولف فارسنامه، ضمن شرح حال هرمز ساسانی، مینویسد: «واندر آن مدت که زیست، بسیار آثار خوب پدید آورد و از جمله آثار او رامهرمز خوزستان و دسکره که در راه بغداد است و دیوار آن بر جای است، او بنا کرد...» مولف تاریخ سیستان، ضمن شرح خلافت عمر بن خطاب، میگوید: «باز موسی اشعری، گندی شاپور، شوش، رامهرمز، شوشتر، سپاهان، قم، قاشان(کاشان)، چه به نامه و صلح به حرب بگشاد.»
مولف کتاب مجمل التواریخ و القصص، ضمن شرح پادشاهی اردشیر بابکان هرمز دین منرسه، مینویسد:«و رامهرمزد اردشیر و آن رامز است...در عمارات روستای ناحیت رام هرمزد آباد کرد و ان را بهشت هرمزد نام نهاد و آن ناحیت میان ایذج است و رامهرمزد و هنوز آباد است.» مقدسی در وصف رامهرمز میگوید: رامهرمز قصبه بزرگی است و بازارهای بسیار و پر نعمت دارد، مسجد جامع زیبایی دارد که در گرد آن بازارهای آبادی بر پا شده و از بناهای عضدالدوله دیلمی میباشد، این بازارها در هیچ جا مانند ندارد، تماما سنگ فرش مسقف، پاکیزه، زیبا و روشن است، و این بازارها درهایی دارد که در شب بسته میشوند و دراین بازارها، حصیر بافان سکونت دارند و در بازار بزازها، تیمچه خوبی هست..(خوانین این شهر کلانتران (هرمزی) میباشند که از خوانین بختیاری میباشند آب مشروب شهر رامهرمز نهر و چاه میباشد و از آب نهر به نوبه مردم استفاده میکنند، نخلستان و باغستان گراگرد این شهر را احاطه کردهاست. در شهر رامهرمز کتابخانه هست، مانند کتابخانه بصره{ ظاهراً در این زمان یعنی سده چهار ه.ق.، شبیه چندین شهر دیگر در عراق امروزی، هنوز ساکنانش دانشمندان و بازرگانان فارسی بوده اند} این دو کتابخانه را ابن سوار بنا کردهاست و هر یک از کتابخانه رامهرمز و بصره موقوفاتی در محل دارند که عایداتشان به مصرف آنها میرسد و از جمله به همه کسانی که به این کتابخانهها برای مطالعه و یا استنساخ کتب میآیند، جامگی [مخارج روزانه از خوراک و پوشاک و مسکن] میدهند...»
رامهرمز در سده ۴ ه.ق. به سبب کرم ابریشمی که در آن به عمل میآمد و به دیگر نقاط صادر میشد، شهرت جهانی داشت.(۱)